Përgatiti: Berzat Berzati

Në qendër të Mitrovicës së Jugut dhe të Veriut janë vendosur dy ulëse portokalli me një mesazh shumë të qartë – “Mos hesht” (Don’t be silent). Në to është vendosur edhe numri i linjës falas SOS për viktimat e dhunës në familje dhe të trafikimit me njerëz, 0800 1111 2, në mënyrë që çdo person që përjeton dhunë ta ketë të dukshme dhe konkrete një pikë referimi për ndihmë.

Këto instalacione janë pjesë e fushatës globale “16 ditë aktivizëm kundër dhunës me bazë gjinore” (16 Days of Activism Against Gender-Based Violence) dhe janë vendosur me mbështetjen e Misionit të OSBE-së në Kosovë, në partneritet me organizatat 7 Arte, PSE – Public Space Equity, Social Space for Deconstruction dhe Young Leaders for Kosovo. Ulëset janë vendosur qëllimisht në të dy anët e qytetit përgjatë Ibrit – në jug dhe në veri – si një urë vizuale që kujton se dhuna ndaj grave dhe vajzave nuk njeh kufij etnikë, fetarë apo politikë.

Mesazhi “Mos hesht” (Don’t be silent) u bën thirrje qytetarëve ta raportojnë dhunën – qoftë si viktima, qoftë si dëshmitarë – dhe ta ndalin së trajtuari atë si një “problem privat familjar”.

Statistikë që paralajmëron

Sipas të dhënave të disponueshme të Policisë së Kosovës dhe organizatave të shoqërisë civile, numri i rasteve të raportuara të dhunës në familje vitet e fundit është në rritje të vazhdueshme:

• 2019 – rreth 1.900 raste të raportuara;
• 2020–2022 – mbi 2.000 raste në vit;
• 2023 – rreth 2.600 raste të raportuara;
• 2024 – gati 3.000 raste të dhunës në familje në nivel të Kosovës.

Shumica dërrmuese e viktimave janë gra, me një rritje të dukshme të numrit të viktimave të mitura. Edhe pse pjesërisht rritet besimi në institucione, shifrat tregojnë qartë se dhuna në familje mbetet një problem i thellë dhe kronik.

Organizatat që e ndjekin këtë fushë prej vitesh paralajmërojnë se përgjigjja institucionale – e policisë, qendrave për punë sociale, prokurorive dhe gjykatave – shpesh mbetet e pamjaftueshme, qoftë për shkak të reagimit të ngadalshëm, masave të pamjaftueshme mbrojtëse apo dënimeve tepër të lehta. Pikërisht për këtë arsye fushata “16 ditë aktivizëm” fokusohet jo vetëm në mbështetjen e viktimave, por edhe në ushtrimin e presionit që institucionet ta bëjnë punën e tyre në mënyrë të qëndrueshme dhe pa përjashtime.

Dhuna edhe brenda institucioneve

Dhuna, megjithatë, nuk është e pranishme vetëm në sferën private. Muajt e fundit kanë treguar se as vetë institucionet nuk janë imune ndaj dhunës mes nëpunësve të tyre.

Rreth një muaj më parë, në një stacion policor në Prishtinë është regjistruar një rast ku një zyrtar policor ka lënduar një kolege brenda hapësirave zyrtare. Rasti është marrë nga Inspektorati i Policisë së Kosovës, ndërsa incidenti ka hapur pyetje serioze rreth kulturës së përgjegjësisë, disiplinës dhe sigurisë madje edhe brenda strukturave policore.

Për fat të keq, raste të tilla dhe të ngjashme – prej ngacmimit, presionit psikologjik, e deri te dhuna fizike – nuk janë të panjohura as në institucione të tjera, qoftë në arsim, administratë publike apo segmente të tjera të sektorit publik. Kjo tregon qartë se politika e “tolerancës zero ndaj dhunës” duhet të vlejë njësoj për të gjithë: për qytetarët, për shërbyesit publik, por edhe për bartësit e funksioneve në të gjitha nivelet.

Simbol mbështetjeje, por edhe presion ndaj sistemit

Ulëset portokalli në Mitrovicë nuk janë vetëm instalacione dekorative. Ato janë:

– një kujtesë publike se dhuna ekziston këtu, në lagjet tona;
– një thirrje për viktimat që të kërkojnë ndihmë – përmes numrit 0800 1111 2 dhe mekanizmave të tjerë të mbështetjes;
– një mesazh për institucionet se çdo lëshim dhe çdo rast dhune i toleruar shihet dhe mbahet mend.

Fushata “Mos hesht” (Don’t be silent) dërgon një mesazh të qartë: heshtja nuk është më opsion – as për viktimat, as për dëshmitarët, as për institucionet. Ulëset portokalli në Mitrovicën e Jugut dhe të Veriut duhet të bëhen vende prej nga dhuna raportohet, e jo vende ku për të flitet vetëm me zë të ulët.

Përfaqësuesit e OSBE-së dhe organizatave partnere theksojnë se ngjyra portokalli e ulëseve simbolizon tolerancën zero ndaj dhunës dhe se është përgjegjësi e tërë komunitetit – qytetarëve, sektorit civil dhe institucioneve – që viktimat të mos mbesin më kurrë vetëm.