Shkruan: Fatmir HOXHA

Mbështetja e fundit nga Kuvendi i Kosovës për një ekspozitë që trajton “Masakrat në Kosovë 1998-1999”, e cila sipas informacioneve të disponueshme nuk pasqyron në mënyrë të plotë dhe të saktë realitetin historik, rikthen në vëmendje një problem më të thellë dhe të vazhdueshëm në qasjen institucionale ndaj prodhimit dhe prezantimit të dijes historike në vend.

Për më shumë se një dekadë, institucionet e Republika e Kosovës kanë mbështetur në mënyrë të përsëritur individë dhe organizata që shpesh nuk kanë profil të mirëfilltë shkencor në fushën e historisë, studimeve të luftës apo disiplinave të afërta. Kjo praktikë ka krijuar një diskrepancë të dukshme ndërmjet nevojës për trajtim profesional dhe të bazuar në metoda shkencore të së kaluarës, dhe përfaqësimit publik të saj përmes projekteve të ndryshme kulturore, ekspozitave apo botimeve.

Në të njëjtën kohë, institucionet publike dhe akademike, si dhe specialistët e fushave përkatëse historianë, studiues të marrëdhënieve ndërkombëtare, sociologë dhe ekspertë të drejtësisë tranzicionale shpesh janë anashkaluar në proceset vendimmarrëse dhe përzgjedhëse. Mungesa e përfshirjes së tyre jo vetëm që dobëson cilësinë e përmbajtjes së ofruar, por edhe rrezikon të prodhojë narrativa të pjesshme, të pasakta apo të politizuara.

Nga perspektiva akademike, trajtimi i ngjarjeve historike, veçanërisht i periudhave të konfliktit, kërkon një qasje të strukturuar mbi burime të verifikuara, metodologji kërkimore rigoroze dhe një etikë profesionale që garanton paanshmëri dhe integritet shkencor. Çdo shmangie nga këto parime themelore e vendos në pikëpyetje besueshmërinë e produkteve që i ofrohen publikut.

Për më tepër, përzgjedhja e aktorëve jo-kompetentë në këtë proces nuk është thjesht çështje cilësie akademike, por ka implikime të drejtpërdrejta në ndërtimin e kujtesës kolektive dhe në formësimin e diskursit publik mbi të kaluarën. Në kontekste post-konflikti, si ai i Kosovës, këto procese janë veçanërisht të ndjeshme dhe kërkojnë përgjegjësi të shtuar institucionale.

Në këtë kuadër, është e domosdoshme që institucionet e shtetit të rishqyrtojnë praktikat e deritanishme dhe të vendosin mekanizma të qartë meritokracie dhe profesionalizmi në mbështetjen e projekteve që lidhen me historinë dhe kujtesën e luftës. Përfshirja sistematike e ekspertëve të fushës, bashkëpunimi me institucionet akademike dhe respektimi i standardeve shkencore duhet të jenë parime udhëzuese në çdo iniciativë të tillë.

Vetëm përmes një qasjeje të tillë mund të sigurohet një paraqitje e drejtë, e balancuar dhe e qëndrueshme e historisë, e cila i shërben jo vetëm së vërtetës shkencore, por edhe interesit publik dhe proceseve afatgjata të ndërtimit të paqes dhe mirëkuptimit në shoqëri.