Shkruan: Ismet HAJRULLAHU

Një rrëfim i fuqishëm i folklorit shqiptar që shndërrohet në simbol të identitetit kombëtar dhe dashurisë së pashtershme.

Legjenda e Rozafës është një nga më të fuqishmet e folklorit shqiptar, sepse përmes saj shprehet ideja e sakrificës për të mirën e përbashkët. Kalaja e Rozafatit, që ngrihet mbi Bunë në Shkodër, nuk është thjesht një monument historik, por edhe një simbol i dhimbjes dhe qëndresës. Në tregim shihet qartë motivi i flijimit të nuses së vogël për të qëndruar kështjella në këmbë. Ky motiv është i pranishëm edhe në mitologjitë e tjera ballkanike, por në variantin shqiptar ka një veçanti prekëse: kërkesa e Rozafës që t’i lihen jashtë syri, dora, këmba dhe gjiri i djathtë, që të mund të kujdesej për fëmijën e saj edhe pas murimit. Kjo e bën legjendën jo vetëm tragjike, por edhe të mbushur me dashuri dhe nënshtrimin e nënës ndaj fëmijës. Kalaja e Rozafatit sot është një vend ku historia dhe miti takohen. Gurët e saj, sipas legjendës, ende pikojnë lotët e nënës së muruar. Ky rrëfim ka frymëzuar shumë shkrimtarë, poetë e artistë shqiptarë, sepse përçon mesazhin se çdo arritje e madhe kërkon sakrificë, por edhe se dashuria e nënës është më e fortë se çdo mur. Legjenda e Rozafës është një nga ato rrëfime që e tejkalojnë kufirin e thjeshtë të folklorit dhe bëhen pjesë e identitetit kombëtar. Ajo përmbledh disa nga motivet më të fuqishme të kulturës shqiptare: sakrificën për të mirën e përbashkët, dashurinë e nënës dhe qëndresën përballë dhimbjes. Motivi i flijimit për të ndërtuar një kala është i pranishëm edhe në mitologjitë e tjera ballkanike, por varianti shqiptar ka një ndjeshmëri të veçantë. Kërkesa e Rozafës që të mbetej gjysmë e gjallë për të ushqyer dhe përkujdesur fëmijën e saj e bën këtë legjendë unike, duke e shndërruar në një himn për dashurinë e nënës. Kalaja e Rozafatit nuk është vetëm një monument, por një vend ku historia dhe miti bashkëjetojnë. Natyrisht është një kujtesë  sepse  çdo arritje kërkon sakrificë, por edhe se dashuria e nënës është më e fortë se çdo mur. Ky rrëfim ka frymëzuar brez pas brezi poetë, shkrimtarë, piktorë e muzikantë shqiptarë. Shumë vepra artistike e kanë përjetësuar figurën e Rozafës si simbol të dhimbjes, por edhe të dashurisë së pashtershme.