Shkruan: Alush GASHI

Aneksimi fillestar dhe i paligjshëm i Krimesë nga Rusia në vitin 2014, si dhe reagimi i kufizuar nga Evropa dhe Shtetet e Bashkuara, zbuluan një mësim thelbësor: mungesa e parandalimit e fton përshkallëzimin.

Dështimi për të imponuar kosto në përpjesëtim me peshën e asaj shkeljeje duket se inkurajoi ambicien më të gjerë të Kremlinit për ta nënshtruar Ukrainën dhe për t’ia zhdukur identitetin sovran. Provokimet pasuese, përfshirë shkeljet e përsëritura të hapësirës ajrore dhe sinjalizimet ushtarake pranë kufijve të NATO-s, testuan kohezionin dhe vendosmërinë e Aleancës.

Katër vite pas agresionit në shkallë të plotë, është e qartë se paqartësia ushqen rrezikun. Parandalimi i qëndrueshëm kërkon qartësi të angazhimit: mbështetje të vazhdueshme ushtarake, politike dhe ekonomike që i mundëson Ukrainës të rivendosë sovranitetin dhe integritetin territorial, duke siguruar që agresioni të mos normalizohet dhe as të shpërblehet.

Lufta ka theksuar gjithashtu se agresioni i paprovokuar dhe krimet sistematike të mizorive nuk mund të trajtohen si kriza rajonale me pasoja të kufizuara. Krimet e dokumentuara të luftës në territoret e pushtuara kërkojnë një përgjigje të bashkuar ndërkombëtare të bazuar në llogaridhënie. Mekanizmat e drejtësisë, qoftë përmes ndjekjeve penale vendore, juridiksionit universal apo tribunaleve ndërkombëtare, nuk janë periferikë ndaj paqes; ato janë thelbësore për rikthimin e integritetit të së drejtës ndërkombëtare.

Mësimi është i qartë: kur pandëshkueshmëria vazhdon, normat zbehen. Kur llogaridhënia avancon, parandalimi fiton besueshmëri.

Së fundi, dinamika në ndryshim e marrëdhënieve transatlantike ka sjellë një zgjim strategjik të papritur në Evropë. Debati në Shtetet e Bashkuara mbi ndarjen e barrës brenda NATO-s ka përshpejtuar investimet evropiane në mbrojtje dhe koordinimin strategjik. Bashkimi Evropian ka filluar të rindërtojë kapacitetin industrial të mbrojtjes dhe të rishqyrtojë pozicionimin e tij afatgjatë të sigurisë.

Paralelisht, Ukraina, e formësuar nga domosdoshmëria, është shndërruar në një nga ushtritë më të afta dhe më të përvojshme të Evropës. Mësimi i qëndrueshëm është se rezistenca, kur shoqërohet me përshtatje institucionale, mund ta shndërrojë cenueshmërinë në forcë, duke forcuar si Aleancën ashtu edhe integrimin e pakthyeshëm të Ukrainës në arkitekturën euroatlantike të sigurisë.

Foto gjatë vizitës sime të tretë në Ukrainë, ku pata nderin të takohem me legjendën Mustafa Dzhemiliev, liderin historik të popullit Tatar të Krimesë, simbol të rezistencës paqësore dhe deputet i Parlamentit të Ukrainës, së bashku me M. Chubarov, gjithashtu deputet i Parlamentit.