Shkruan: Ismet HAJRULLAHU

Nga legjendat e Baba Tomorit te pelegrinazhi bektashian, një monument shpirtëror që bashkon mitin me identitetin kombëtar.

Mali i Tomorit është një nga simbolet më të fuqishme të kulturës shqiptare, i mbuluar me legjenda dhe besime që kanë mbijetuar ndër shekuj. Përfytyrohet si vendbanimi i Baba Tomorit, një hyjni e lashtë që shfaqet si plak me mjekër të bardhë, i shoqëruar nga shqiponja dhe erëra që i binden si shërbëtorë. Ky figuracion mitologjik e ka bërë malin jo thjesht një reliev gjeografik, por një qendër shpirtërore ku shqiptarët kanë kërkuar drejtësi, mbrojtje dhe bekim.

Në traditën popullore, betimi mbi Tomorin ka qenë më i fortë se çdo betim tjetër, duke treguar se besimi në këtë mal ishte i rrënjosur thellë në ndërgjegjen kombëtare. Për shqiptarët, Tomori është “Olimpi shqiptar”, një vend ku hyjnitë e lashta kanë lënë gjurmë dhe ku natyra është e shenjtë. Legjendat e lidhin Baba Tomorin me E Bukurën e Dheut, duke e vendosur këtë kult në një kontekst të gjerë mitologjik që shkon përtej kufijve të Shqipërisë.

Edhe sot, mali mbetet vend pelegrinazhi. Bektashinjtë e nderojnë gjatë festës së Abaz Aliut, duke kryer flijime rituale dhe duke e ruajtur lidhjen mes besimit modern dhe trashëgimisë pagane. Ky bashkëjetim i besimeve e ka bërë Tomorin një simbol të vazhdimësisë shpirtërore, ku e shenjta është një realitet i përjetuar çdo vit.

Rilindësit shqiptarë e përdorën figurën e Baba Tomorit si metaforë të identitetit kombëtar, duke e parë si mbrojtës të shqiptarëve dhe si dëshmi të rrënjëve të lashta të kulturës sonë. Në letërsi, në folklor dhe në praktikën fetare, Tomori është një mal që flet, një mal që urdhëron, një mal që frymëzon. Ai është një kujtesë se shqiptarët kanë pasur gjithmonë një vend të shenjtë ku e kanë projektuar forcën, besimin dhe shpresën e tyre.

Në këtë mënyrë, Tomori është një monument shpirtëror që bashkon legjendën me kulturën, të shkuarën me të tashmen, dhe mitin me identitetin kombëtar.