E ardhmja e gjelbër e Kosovës

Shkruan: Ismet HAJRULLAHU

Kosova sot e siguron pothuajse të gjithë energjinë elektrike nga thëngjilli. Termocentralet janë të vjetra dhe shpesh ndotin ajrin, sidomos në Prishtinë. Kjo varësi e bën vendin një nga ndotësit më të mëdhenj në rajon. Për të pasur një të ardhme më të pastër, Kosova duhet t’i mbyllë termocentralet me thëngjill dhe të kalojë te energjia diellore dhe ajo e erës.

Ky ndryshim kërkon shumë para. Deri në vitin 2030 duhen qindra miliona dollarë, ndërsa deri në vitin 2050 miliarda. Paratë pritet të vijnë nga shteti, nga organizatat ndërkombëtare dhe nga investitorët privatë. Vështirësia më e madhe është se thëngjilli është ende më i lirë për prodhimin e energjisë, prandaj kalimi te burimet e pastra duket i shtrenjtë. Përveç kësaj, institucionet nuk kanë gjithmonë kapacitetin e duhur për ta përballuar këtë proces.

Megjithatë, përfitimet janë të mëdha. Ajri do të bëhet më i pastër dhe shëndeti i njerëzve do të përmirësohet. Do të hapen vende të reja pune në sektorin e energjisë së pastër. Kosova do të lidhet më lehtë me tregun energjetik të Bashkimit Evropian dhe do të ketë më shumë siguri për furnizimin me energji. Ky është një hap i domosdoshëm për të ardhmen e vendit, sepse nuk ka të bëjë vetëm me teknologjinë apo me paratë, por me vendimin për të jetuar më shëndetshëm dhe më të qëndrueshëm.

Shembujt e parë të këtij tranzicioni tashmë kanë nisur. Në disa komuna janë vendosur panele diellore për shkolla dhe ndërtesa publike. Ka kompani private që kanë filluar të prodhojnë energji nga era në zona të hapura. Këto projekte janë ende të vogla, por tregojnë se ndryshimi është i mundur. Nëse shteti i mbështet me politika të qarta dhe me fonde të mjaftueshme, ato mund të shndërrohen në burime të qëndrueshme energjie për vendin.

Tranzicioni i gjelbër nuk është vetëm një detyrë e institucioneve, por edhe e shoqërisë. Qytetarët mund të kontribuojnë duke kursyer energjinë, duke përdorur panele diellore në shtëpi dhe duke mbështetur nisma që sjellin ajër më të pastër. Ky është një proces i gjatë, por çdo hap i vogël e afron Kosovën drejt një të ardhmeje më të sigurt dhe më të pastër.

Në këtë rrugë, është e rëndësishme të përfshihet edhe rinia. Të rinjtë janë më të hapur ndaj ideve të reja dhe mund të sjellin energji të freskët në këtë tranzicion. Ata mund të krijojnë biznese të vogla që prodhojnë pajisje për kursimin e energjisë, mund të promovojnë përdorimin e biçikletave dhe transportit publik, dhe mund të jenë zëri që kërkon politika më të guximshme për mjedisin.

Kosova ka mundësi të mëdha për energji diellore, sepse ka shumë ditë me diell gjatë vitit. Po ashtu, disa zona malore kanë potencial për energjinë e erës. Nëse këto burime shfrytëzohen me kujdes, vendi mund të sigurojë energji të pastër dhe të qëndrueshme. Kjo do ta bëjë Kosovën më pak të varur nga thëngjilli dhe më të përgatitur për të ardhmen.

Përvoja e vendeve fqinje tregon se ky ndryshim është i mundur. Shqipëria ka investuar shumë në hidrocentrale dhe po shton kapacitetet diellore. Maqedonia e Veriut ka nisur projekte të energjisë së erës në zona malore. Kosova mund të mësojë nga këta shembuj dhe të shmangë gabimet që ata kanë bërë. Bashkëpunimi rajonal do të ndihmojë që energjia e pastër të shpërndahet më lehtë dhe të sigurojë stabilitet më të madh për rrjetin elektrik.