INTERVISTA

INTERVISTË: ALBIN KURTI: “Në vend që të distancohen nga Millosheviqi, serbët tani po thonë ‘na jepni diçka në këmbim”

Nga: Augustin Palokaj

Një javë më parë, një lloj revolucioni ndodhi në Kosovë. Lëvizja Vetëvendosje (Vetëvendosje) fitoi 50 përqind të votave në zgjedhjet parlamentare, më shumë sesa të gjithë kundërshtarët politikë së bashku. Ishte një fitore e paparë, më e madhja në historinë e Kosovës. Lideri i asaj lëvizje, Albin Kurti, arriti të bindë qytetarët e Kosovës se këto zgjedhje ishin një referendum.

Ose ai do të votojë për partinë e tij dhe për ndryshimin, ose ai do të votojë për të tjerët dhe do të vazhdojë si më parë. Qytetarët thanë të tyret. Por fitorja e tij ngre një numër pyetjesh, jo vetëm në Kosovë por në rajon dhe më gjerë. Kurti është relativisht i ri, por ai ka qenë i pranishëm në politikë, në një mënyrë apo në një tjetër, për një çerek shekulli, kryesisht si rebel.

Bota dëgjoi për herë të parë për të kur, në vjeshtën e vitit 1997, ai udhëhoqi protestat studentore në Prishtinë kundër regjimit të Millosheviçit, i cili kishte krijuar një lloj aparteidi në Kosovë. Policia e Millosheviçit ndërhyri brutalisht në protestat paqësore të studentëve dhe Kurti u arrestua. Këto protesta shënuan fundin e heshtjes shqiptare dhe rezistencës pasive paqësore kundër regjimit të Millosheviqit. Kurti më pas u bë një nga zëdhënësit e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Ai u arrestua edhe një herë nga regjimi i Millosheviçit, u transferua në Serbi dhe u dënua me 15 vjet burg. Ai madje nuk donte të mbrohej në gjykatë sepse tha që nuk e njihte atë gjykatë. Nën presionin e bashkësisë ndërkombëtare, ai u la i lirë pas rënies së Millosheviçit, por jo menjëherë.

Ai organizoi protesta pas çlirimit të Kosovës, shpesh kundër bashkësisë ndërkombëtare dhe shpesh kundër elitës politike shqiptare në pushtet. Ai themeloi lëvizjen Vetëvendosje (Vetëvendosje), me të cilën nuk shkoi në zgjedhje. Më vonë, me idenë e protestave në rrugë dhe sulmet ndaj institucioneve, lëvizja vendosi të regjistrohej si një parti politike dhe të merrte pjesë në zgjedhje. Së pari, ata morën rreth 12 përqind të votave. Dhe ata ishin gjithnjë e më të suksesshëm në çdo zgjedhje. Ata madje ishin afër hyrjes në qeveri dy herë, për t’u tradhtuar në minutën e fundit nga partnerë politikë që nuk dyshonin.

Për shkak të kundërshtimit të tyre ndaj bashkësisë ndërkombëtare, kundërshtarët politikë në Kosovë i portretizuan ata si një “rrezik për Kosovën”, dhe për shkak të thirrjeve të tyre të vazhdueshme ndaj popullit dhe duke treguar pabarazitë e paligjshme shoqërore si “të majtë dhe komunistë”. Kurti nuk i ndaloi protestat edhe kur u bë deputet. Ai protestoi, duke hedhur gaz lotsjellës në kuvend, kundër marrëveshjes midis Kosovës dhe Serbisë mbi krijimin e një Asociacioni të komunave me shumicë serbe sepse ai e konsideroi atë “krijimin e Republika Srpska” në Kosovë.

Shumë u tronditën më pak se një vit më parë kur Albin Kurti i tha “jo” ambasadorit të SHBA Richard Grenell, i dërguari i atëhershëm i Presidentit të SHBA Donald Trump për dialogun Kosovë-Serbi. Ai nuk dëshironte të ishte pjesë e një marrëveshjeje për ndarjen e Kosovës ose ndryshimin e kufijve përmes shkëmbimit të territoreve. Ata e përdorën atë në Kosovë për ta rrëzuar dhe për ta akuzuar atë për “prishjen e partneritetit me Amerikën”, e cila është një mëkat vdekjeprurës në Kosovë. Por, çfarëdo që të bëjë ai, përkrahja për Vetëvendosjen në Kosovë është rritur gjithmonë, veçanërisht tek të rinjtë.

Një nga qëllimet e saj është të ulë moshën e votimit në 16, pasi Kosova ka popullsinë më të re në Evropë. Në zgjedhjet e fundit, ai më në fund ka fituar më shumë vota se çdokush tjetër së bashku dhe, nëse nuk ndodh ndonjë mrekulli e minutës së fundit, ai mund të formojë një qeveri pa pasur nevojë për një koalicion me partitë e tjera që përfaqësojnë shqiptarët. Në bisedën për Jutarnji Kurtin, ai foli pa hezitim për të gjitha temat, nga ideja e bashkimit të Kosovës me Shqipërinë, kundërshtimin e tij ndaj ideve për shkëmbimin e territoreve me Serbinë, por edhe dialogun me Serbinë, i cili është jo përparësia e tij.

Pse i quajtët këto zgjedhje një referendum?

Ne kemi formuar një koalicion parazgjedhor me lëvizjen Vetëvendosje dhe listën e Presidentes Vjosa Osmani. Këto zgjedhje u kthyen në një referendum sepse u vendos që të ndahen me ata me të cilët fituam në Tetor 2019, të cilët më pas na tradhtuan dhe rrëzuan qeverinë tonë, dhe të ndahen me një pjesë tjetër që u përpoq të mbante situatën të njëjtë. Kjo pushim i dha këtyre zgjedhjeve epitetin e një referendumi.
Sidoqoftë, pavarësisht sa e madhe është fitorja, për shkak të sistemit zgjedhor nuk do të keni më shumë se 50 për qind të vendeve kështu që duhet të krijoni një koalicion me dikë, të paktën me përfaqësuesit e pakicave. A shihni ndonjë problem në formimin e një qeverie këtu?

Duket se në fund do të marrim më shumë se 50 përqind të votave, por jo 61 vende sepse 20 nga 120 vendet janë të rezervuara për përfaqësuesit e pakicave. Ne i kemi përfunduar koalicionet para zgjedhjeve. Pas zgjedhjeve, ne do të flasim vetëm me përfaqësuesit e pakicave joserbe dhe individualisht me disa anëtarë të opozitës, sepse disa prej tyre, pas këtyre rezultateve dhe kësaj lloj fitoreje, mund të mendojnë dhe të na mbështesin.

Pse jo me përfaqësuesit e pakicës serbe?

Nëse fiton një kandidat i pakicës serbe që nuk është nga lista serbe, atëherë ne do t’i ftojmë ata në koalicion. Përfaqësuesit e Listës Serbe po veprojnë si një instrument i Beogradit, dhe nga ana tjetër, ata rrëzuan qeverinë tonë në 25 Mars, megjithëse nuk kishin kundërshtime ndaj qeverisë në të cilën kishim dy ministra nga radhët e tyre. Kështu që unë u dhashë atyre dy ministri, ata nuk dhanë asnjë vërejtje të vetme dhe më 25 mars ata votuan për rrëzimin e qeverisë. Faktori i tretë është se ata nuk kanë asgjë autentike në lidhje me Beogradin.
Shpesh dëgjohet se fitorja është një revolucion i të rinjve dhe grave. Pse mendoni se keni marrë kaq shumë vota në këto kategori?

Jam i bindur që një fitore kaq e madhe erdhi kryesisht falë të rinjve, grave dhe diasporës. Ata bënë një ndryshim sepse ishin më të shtypur, të lënë pas dore dhe të shfrytëzuar. Sa i përket grave, ne kemi pasur një numër të madh të grave edhe në mandatin e fundit, dhe ato nuk duhet të kishin hyrë në parlament sipas çelësit të kuotave për gratë.
Të gjitha gratë që ishin deputete tona luftuan për mandatin pa qenë nevoja t’ua jepnin atyre për shkak të kuotës. Në këto zgjedhje, ishin pesë gra në dhjetë kandidatët më të mirë në listën tonë, dhe ne kishim gjithsej 39 gra në listën e 110 kandidatëve, gjë që është gjithashtu më shumë sesa kërkohet nga ligji. Pra, tek ne nuk ka asnjë ndryshim dhe nuk duhet të mbështetemi në kuota.

Ju shpesh keni folur në fushatë për drejtësinë sociale, vendet e punës, sigurimet shëndetësore … Ku do t’i gjeni paratë për këtë?

Neni 25 i Kushtetutës së Kosovës flet për të drejtën e jetës, por nuk përmend një jetë dinjitoze. Neni 51 flet për kujdesin shëndetësor dhe ne nuk kemi një ligj mbi sistemin e sigurimeve shëndetësore. Prandaj, ne do të krijojmë një fond të sigurimeve shëndetësore sa më shpejt që të krijojmë një sistem të informacionit shëndetësor, udhëzime shëndetësore dhe licensime të profesionistëve shëndetësorë.

Sigurisht, kjo nuk do të nënkuptojë pagimin e kontributeve shtesë, por së pari do të ndërmarrim tre hapa kryesorë: i pari është ulja e kostove të qeverisë, e dyta është vendosja e ekonomisë brenda ligjit, sepse një e treta e ekonomisë është gri ekonomia, dhe e treta është e ardhmja e tyre. Këtu është një shembull: në buxhetet e viteve të fundit në Kosovë, gjashtë herë më shumë para u ndanë për infrastrukturën rrugore, dmth asfaltin, sesa për arsimin, dhe pesë herë më shumë për asfaltin sesa për shëndetësinë.

Ju gjithashtu fituat me premtime për të luftuar korrupsionin. Ju keni krijuar pritje të mëdha në këtë drejtim. Ku do ta drejtoni këtë luftë kundër korrupsionit?

Në Kosovë, nuk ka korrupsion në shoqëri, por ka korrupsion në institucione. Dhe në institucione, korrupsioni është përqendruar në krye. Kështu që mendoj se do të jetë më lehtë sesa mendoni. Sipas një studimi nga tre vjet më parë, 34 përqind e qytetarëve të një shteti fqinj na paguajnë ryshfet për të marrë një shërbim publik që u garantohet ndryshe nga shteti. Kjo përqindje në Kosovë është 10 përqind. Në Kosovë, korrupsioni nuk është një kulturë, por një sistem. Si rezultat, opozita ka fituar zgjedhjet në Kosovë për tre vjet me radhë.
Ekziston një bazë objektive në popullatë që i reziston dhe kërkon ndryshim. Kjo është arsyeja pse fitorja jonë kësaj here ishte kaq e madhe. Unë jam shumë më optimist dhe besoj se ne do të jemi në gjendje të luftojmë korrupsionin, ta ndalojmë atë në institucione, të fillojmë procesin e mbikëqyrjes në gjyqësor, këshillin e prokurorisë dhe këshillin gjyqësor dhe në gjyqësor në përgjithësi. Ne gjithashtu do të vazhdojmë të kontrollojmë zyrtarë të rangut të lartë në polici dhe shërbimet e inteligjencës. Ne gjithashtu do të krijojmë tre gjykata të reja: Gjykata e Punës, Gjykata Tregtare dhe Gjykata Administrative. Rreth gjysmë milioni artikuj qëndrojnë me pluhur në sirtarë në Pallatin e Drejtësisë. Ne kemi nevojë për një prokurori aktive dhe një gjyqësor efikas. Unë jam optimist për këtë.

Veprimet tuaja u shënuan gjithashtu nga kundërshtimi i bashkësisë ndërkombëtare, veprimeve të tij në Kosovë. Si do të punoni me ta kur të jeni në pushtet?

Mund të deklaroj me keqardhje që pasuria e paligjshme në Kosovë, e krijuar nga disa politikanë në Kosovë dhe kështu duke u bërë një nga njerëzit më të pasur, u krijua para syve dhe hundës së bashkësisë ndërkombëtare, UNMIK dhe EULEX. Pra, kritikat tona ndaj tyre kanë provuar të jenë të sakta. Shpresoj që faktorët ndërkombëtarë në Kosovë të na ndihmojnë në luftën kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar, sepse, ndër të tjera, këto janë vërejtjet e tyre kur bëjnë raporte për situatën në Kosovë. Pra, shpresojmë që ata të na ndihmojnë të bëjmë punën që ishte e tyre dhe që ata nuk e bënë. Në këtë drejtim, dy fatura janë thelbësore për ne, ajo kundër mafies dhe projektligji për sekuestrimin e pasurisë së fituar në mënyrë të paligjshme.

Deklarata juaj se dialogu me Serbinë nuk do të jetë një përparësi ka shkaktuar shqetësim, madje edhe në Bruksel. A do të vazhdoni dialogun e ndërmjetësuar nga BE me Serbinë në Bruksel?

Sipas një studimi të qëndrimeve të qytetarëve në Kosovë, dialogu me Serbinë renditet i gjashti ose i shtati në listën e përparësive. Në këtë fushatë, ne kemi qenë më të përkushtuar në drejtësi dhe punë. Në të njëjtën kohë, ne jemi në mes të një pandemie covida-19. Ne mund të bëjmë një kompromis dhe ta vendosim këtë çështje në vendin e katërt nga vendi i gjashtë ose i shtatë. Pra, prapa pandemisë me të cilën po përballemi, drejtësia dhe punësimi, të cilat janë premtimet tona parazgjedhore.
Nuk dua ta nënvlerësoj dialogun, por nuk dua ta ekzagjeroj. Unë mendoj se duke e ekzagjeruar dialogun e deritanishëm, ne në një mënyrë kemi rrëmbyer përparësitë dhe detyrat e shtetndërtimit, demokratike dhe të zhvillimit.

Unë do të kem një ministër të punëve të jashtme, do ta kem si kryeministrin e ri dhe kryenegociatorin, i cili padyshim do të përfshihet në dialogun me Serbinë. Por ai dialog duhet të përgatitet mirë. Kështu që unë nuk do ta neglizhoj, por mendoj se është lënë pas dore nga ata që lënë pas dore nevojën për përgatitje të mirë të dialogut.

Shpesh thuhet se duhet të jepet diçka që Serbia ta njohë Kosovën, ose të paktën të bihet dakord që Kosova të jetë anëtare e KB. Çfarë jeni të gatshëm të jepni në dialog?

Më vjen keq, por kjo është teza e Presidentit të Serbisë, i cili u thotë diplomatëve të huaj se përfundimisht do ta njohë Kosovën, por së pari ai dëshiron të dijë se çfarë do të japë Kosova. Pra, ai dëshiron të dijë se çfarë është e gatshme të japë Kosova, dhe në të njëjtën kohë nuk e njeh atë. Ne nuk do të biem në një kurth të tillë. Ne duhet të kalojmë nga logjika transaksionare në logjikën transatlantike dhe transformuese. Marrëdhëniet ndërmjet Kosovës dhe Serbisë duhet të bazohen në barazi dhe reciprocitet. Le të jetë dialogu serioz dhe i sinqertë në të ardhmen dhe le të paraqesin kërkesat e tyre në një mënyrë transparente dhe demokratike.

Dialogu i ardhshëm duhet të vendoset në mënyrë që qytetarët të jenë fituesit përfundimtarë, jo të vendosen me qëllimin për të ruajtur faqen e një politikani dhe lëkurën e një tjetri. Kështu që mendoj se duhet të ndryshojmë qasjen tonë dhe të mos pajtohemi me logjikën e ‘çfarë po më jep të marr’. Siç tha Presidenti i SHBA Biden, duhet të ketë njohje të ndërsjellë në dialog, dhe kështu duhet të vendosen qëllimet, dhe jo nga logjika e transaksioneve, të cilat, ndër të tjera, çuan në idenë e shkëmbimit të territoreve. Ishte një projekt që dështoi, por si ide nuk ka vdekur ende.

Ajo që unë e quaj një qasje transformuese do të ishte një marrëveshje që do të transformonte si Kosovën ashtu edhe Serbinë. Një marrëveshje e tillë duhet të demokratizojë Serbinë, ta ndihmojë atë të përballet me të kaluarën dhe, së fundi, pas pavarësisë së Kosovës nga Serbia 13 vjet më parë, pavarësia e Serbisë nga Kosova duhet të ndodhë, përmes Kushtetutës së Serbisë të shkruar nga Vojislav Koshtunica. Nga ana tjetër, Kosova gjithashtu ka nevojë të ndryshojë, demokratizohet dhe evropianizohet.

Kundërshtimi juaj ndaj idesë së shkëmbimit të territoreve kushtoi shumë, sipas shumë njerëzve, për t’ju rrëzuar. Ka akoma disa qarqe që mendojnë se kjo ide duhet të jetë në tryezë. A ka ndonjë mundësi në Kosovë që të pajtohet me një ide të tillë?

Sigurisht qe jo. Kosova kurrë nuk do të pajtohet me këtë. Duket se ky është interesi i udhëheqjes në Beograd, dhe unë do të shtoja Federatën Ruse.
Kjo do të destabilizonte rajonin dhe do të devijonte integrimin Euro-Atlantik drejt çështjeve të sigurisë ku ata ndjehen më të fortë. Unë mendoj se Ballkani Perëndimor tani nuk ka nevojë për ide të shekullit të 19-të. Më vjen keq që ka akoma këtu dhe atje që nuk e lënë atë ide të vdesë, edhe pse si projekt dështoi.

Por ende pritet ndonjë rezultat i dialogut, Serbia mendon se duhet të marrë diçka?

Ne nuk mund të biem dakord për logjikën e kompensimit. Në këtë rast, kompensimi ndaj Serbisë për humbjen nga koha e regjimit të Millosheviqit. Serbia e humbi Kosovën me Millosheviçin, dhe tani duhet të pajtohemi ta kompensojmë atë si Kosova 20 vjet më vonë. Në të njëjtën kohë, ata nuk duket se e kuptojnë se me këtë logjikë ata ende identifikohen me politikën e Millosheviçit.

Në vend që të distancohen prej tij dhe të thonë se ai e humbi Kosovën, ata tani thonë ‘na jep diçka në këmbim’. Unë jam gati të flas për çdo humbje që ka pasur ndonjë serb në Kosovë. Por unë nuk mund të kem një mirëkuptim për lotët mbi humbjen e Serbisë së Millosheviqit dhe tani mendoj se si të kompensohem për ata që derdhin lot të tillë. Sidoqoftë, ne jemi të gatshëm të punojmë në interes të të gjithë qytetarëve dhe në interes të serbëve.

Në fillim të lëvizjes tuaj, qëllimi juaj ishte bashkimi i Kosovës me Shqipërinë. Po në lidhje me atë ide, a keni hequr dorë nga ajo?

Duhet ta pranoj që kjo ide nuk ishte e jona, por ringjallja jonë kombëtare (Rilindja Kombëtare) si reagim ndaj krijimit të Jugosllavisë pas Konferencës së Versajës, e cila i shërbeu projektit që të gjithë serbët të ishin në një shtet. Kështu, një komb është i bashkuar, pra serbë, ndërsa dy të tjerët janë të ndarë: shqiptarë dhe bullgarë. Sot, megjithatë, ne jemi të vetëdijshëm se në Kosovë kemi një Kushtetutë, nenet 1,2 dhe 1,3 e së cilës janë në konflikt me njëri-tjetrin. Ndërsa dikush thotë se Kosova është një state shtet sovran dhe i pavarur ’, një tjetër flet se si Kosova nuk mund të bashkohet me një shtet tjetër.

Me fjalë të tjera, ne kemi qenë kritikë ndaj kësaj kontradikte të brendshme të Kushtetutës sepse kur jeni me të vërtetë të pavarur, atëherë mund të vendosni të hyni në marrëdhënie konfederale me, për shembull, Shqipërinë ose Bashkimin Evropian. Në atë kuptim, ne kemi zhvilluar kritikën tonë. Si Kosovë, ne nuk mund të bashkohemi me Shqipërinë pa ndryshuar Kushtetutën, e cila është shumë e vështirë. Dhe nga ana tjetër, ne nuk kemi as një ligj mbi referendumin. Por ideja historike e popullit shqiptar nga njëra anë dhe interesi dhe vullneti dhe interesi është për bashkimin kombëtar. Vetëvendosje ka përparësi për vendet e punës dhe drejtësinë në këtë term. Dhe bashkimi me Shqipërinë vihet në pikëpyetje vetëm në një mënyrë paqësore dhe demokratike.

Kur u arrestuat dy herë, presidenti aktual serb ishte pjesë e asaj qeverie që ju burgosi. Si do të ndiheni tani që po e takoni në rrethana krejtësisht të ndryshme?

Në vitin 1997, unë organizova protesta studentore kundër regjimit të Millosheviçit, dhe në atë kohë, Vuçiç ishte ministër në qeverinë e Millosheviçit. Unë mendoj se rezultati i takimeve tona do të varet kryesisht nga distanca që duhet të ketë presidenti serb ndaj një regjimi kaq famëkeq, nga i cili, për fat të keq, ai ishte pjesë.

Çfarë lloj marrëdhëniesh do të zhvilloni me Kroacinë si Kryeministër?

Ne e konsiderojmë Kroacinë një vend mik. Ne do të dëshironim që Republika e Kosovës të bëhet anëtare e Kartës së Adriatikut nga statusi i vëzhguesit. Ne ishim dikur së bashku në federatën Jugosllave dhe besoj se Prishtina dhe Zagrebi do të gjejnë shumë që do të thellojnë bashkëpunimin tonë, si nga ana ekonomike dhe kulturore, ashtu edhe nga sfidat që na presin. Për ne, Kroacia është adresa e parë në BE. Edhe fizikisht, kur u nisëm në rrugën për në BE, hyrja jonë e parë është Kroacia. /Jutarnji.hr