Hi Tech

Epidemia në ajër – Si koronavirusi do të godasë industrinë e avionëve

Covid-19 do të ketë një ndikim më dramatik në aviacionin global se kurrë më parë. Parashikimi i sotëm është ky: deri në fund të majit, shumica e transportuesve në botë do të falimentojnë, raporton Kosova.info.

Më 11 Mars, Organizata Botërore e Shëndetit (OBSh) njohu shpërthimin e Covid-19 si një pandemi. Nuk është hera e parë që njerëzimi është përballur me koronaviruse, por duket se ky rast ka çdo shans të thyejë rekordin për shpejtësinë hapësirës së  përhapjes.

Më 31 dhjetor 2019, zyra kineze e OBSH raportoi raste të “pneumonisë me origjinë të panjohur” në Wuhan. Më 20 janar, Covid-19 u regjistrua në tre vende të tjera të rajonit – Japoni, Korenë e Jugut dhe Tajlandë, dhe më 1 shkurt – mbi 9,000 kilometra larg – në Francë. Sipas OBSH më 16 mars, koronavirusi u diagnostikua në 151 vende. Për më shumë se dy muaj, Covid-19 gjeografikisht mbuloi pothuajse të gjithë botën.

Në Wuhan, koronavirusi u transmetua tek njerëzit nga ushqimet ekzotike, më pas virusi kaloi  nga një person në tjetrin. Dhe përhapje kaq e shpejtë në distanca të gjata ndodhi rrugës ajrore – më saktë, nga ajri. Nga aeroportit ndërkombëtar Wuhan Tianhe, derisa qyteti u mbyll më 23 janar, ishte e mundur të fluturohej  jo vetëm në qytetet më të mëdha në Kinë, por edhe në të gjitha kryeqytetet botërore – Paris, Romë, Londër, New York, San Francisko, Moskë, Stamboll, etj. Dubai, Tokio, Seul. Dhe nëse tani e vendosim hartën e shpërndarjes dhe përqendrimit të Covid-19 në hartën ndërkombëtare të fluturimit Flightradar24, atëherë mund të shihet se ato pothuajse përkojnë.

Virusi që mbylli shtetet

Shpërthimin e tashëm të korona virusit Komuniteti i aviacionit krahason me virusin SARS në 2003. Atëherë burimi ishte i njëjte Kina. Infeksioni rrëzoi me shpejtësi trafikun e pasagjerëve të linjave ajrore aziatike. Në momentin kulmor, rënia e trafikut tejkaloi 35%; Sipas rezultateve të vitit, humbjet arritën në 6 miliardë dollarë.

SARS-i ka treguar ndikimin më serioz në aviacion tërë historinë e shpërthimeve infektive, sipas Organizatës Ndërkombëtare të Aviacionit Civil (ICAO). Ndërsa virusi zgjati vetëm tre muaj dhe ishte më shumë lokal – rajoni Azio-Paqësor (APR) ishte më i prekuri. Dhe gjashtë muaj më vonë, vëllimi i trafikut u kthye

 majit, shumica e transportuesve në botë do të falimentojnë.

Trafiku i 25 aeroporteve më të mëdha në Kinë që nga fillimi i vitit ra me 80% – në shkurt, në vend të 10 mijë fluturimeve të përditshme, u operuan rreth dy mijë. Që nga 6 Mars, fluturimet për në Kinë u anuluan nga mbi 130 transportues të huaj, përfshirë Air France-KLM, British Airëays, American Airlines, Lufthansa; S7, Ural Airlines, Yakutia ndaloi fluturimin nga Rusia.

Në fillim të marsit, Aerofloti shkurtoi  numrin e fluturimeve të planifikuara për në Kinë, Korenë e Jugut, Vietnam dhe Itali “për shkak të një rënie të kërkesës”. Aeroflot nuk mund të ndalojë plotësisht fluturimin. “Ne vetë thjesht nuk mund ta refuzojmë itinerarin pa pasoja: ne do të humbasim marshutat, dhe kjo është një nga pasuritë kryesore të linjës ajrore. Ato janë një pasuri shumë e kushtueshme dhe e vlefshme, ne i zotërojmë ato në shumë raste historikisht. Nëse i humbasim, ato do të rishiten shumë shpejt, “tha Drejtori i Përgjithshëm i Aeroflot, Vitaly Savelyev, duke vlerësuar humbjet nga koronavirusi si” të mëdha “.

Transportuesit e tjerë gjithashtu u përballën me këtë problem. Sipas ligjeve të BE-së, linjat ajrore duhet të përdorin 80% të marshutave të ndara për to në aeroporte, përndryshe rrezikojnë t’i humbasin ato. Për rreth një muaj, transportuesit britanikë janë të detyruar të fluturojnë me aeroplanët pothuajse të zbrazët për shkak të koronavirusit (me një ngarkesë më të vogël se 40%; të ashtuquajturat fluturime fantazmë), në mënyrë që të mos humbasin uljet e tyre, parkimi dhe  ngritjet në aeroportet evropiane.

Sidoqoftë, linjat ajrore janë duke ulur numrin e fluturimeve për shkak të përhapjes së koronavirusit dhe kërkesës në rënie. Lufthansa njoftoi një ulje 50% të programit të fluturimit. Air France-KLM nuk do të kryejë më shumë se 3.600 fluturime në Mars (vetëm në Evropë 25% anuluar). British Airëays ka zgjatur pezullimin e fluturimeve për në Kinë deri në 31 Mars. Australian Qantas Airëays ndalon gati një çerek fluturimesh të planifikuara për gjashtë muajt e ardhshëm, për shkak të përhapjes së koronavirusit në Evropë dhe Amerikën e Veriut.

Transportuesit amerikanë – United, JetBlue, Alaska Airlines, Delta, American Airlines – gjithashtu raportojnë për anulim të fluturimeve. Emiratet nuk fluturojnë për në Kinë (përveç Pekinit), Iranit dhe Arabisë Saudite; shkurtoi  numrin e fluturimeve për në Bahrein, Hong Kong dhe Singapor. Pas anulimit të fluturimeve dhe aterrimit  të avionëve, kompanitë u kërkojnë punonjësve të shkojnë me pushime të papaguara ose të punojnë me një normë të zvogëluar.

Por koronavirusi shkon më tej, duke panikuar shtetet e tëra. Gjithnjë e më shumë vende po forcojnë kërkesat e hyrjes dhe në disa vende është futur një ndalim i plotë. Ndërsa aviacioni po hap kufij, Covid-19, i kryer nga aviacioni, po i mbyll ato.

Deri në 3 Prill, në karantin ndodhet në një vendet më të dashura ta turistëve – Italia. Për sa i përket numrit të infeksioneve të zbuluara – më shumë se 25 mijë njerëz – renditet në vendin e dytë (gati 168 mijë raste janë konfirmuar në botë, nga të cilat rreth 50% janë në Kinë).

Më 13 Mars, Presidenti amerikan Donald Trump për 30 ditë ndaloi hyrjen e shtetasve të huaj nga vendet evropiane. Nga ana tjetër, nga 17 marsi, kufijtë e zonës Shengen dhe Bashkimi Evropian janë mbyllur për një muaj.

Nga 5 mars,është vendosur rrezhimi i  ngritjes së masave. Arritjet nga “vendet ku raportohen raste të infeksionit koronavirus” duhet ta raportojnë këtë dhe më pas “vetë-izolohenë” për dy javë. Dhe më 13 Mars, Agjensia Federale e Transportit Ajror vendosi një ndalim pothuajse të plotë të fluturimeve të pasagjerëve me Gjermaninë, Francën dhe Spanjën. Në të njëjtën kohë, fluturimet e Aeroflot nga Sheremetyevo për në Berlin, Mynih, Frankfurt, Madrid, Barcelona dhe Paris do të ruhen pjesërisht.

Epoka e udhëtimit

Shoqata Ndërkombëtare e Transportit Ajror (IATA) është duke u përpjekur të parashikojë situatën duke propozuar tre skenarë zhvillimi. Në më optimistët – sipas analogjisë së ngjashme me SARS – humbja më e madhe e trafikut do të ndodhë në rajonin e Azisë dhe Paqësorit – 13%, ndërsa në tregjet e tjera nuk do të ketë më shumë se 0.4%.

Por tashmë është e qartë që Covid-19 e tejkaloi SARS-in, dhe nuk mund të llogaritësh në variantin lokal. Nëse virusi ka një shpërndarje të kufizuar, atëherë linjat ajrore në botë do të humbasin 11% të të ardhurave, ose 63 miliardë dollarë deri në fund të vitit. Nëse përhapja është e gjerë, atëherë humbja do të rritet në 133 miliardë dollarë.

“Shkalla e shpërndarjes së Covid-19 nuk ka pothuajse asnjë precedent. Gjatë dy muajve, perspektivat për zhvillimin e industrisë së aviacionit në të gjithë botën janë përkeqësuar ndjeshëm. Nuk është e qartë se si do të zhvillohet virusi më tej, por ne shohim ndikimin në treg. Humbja e të ardhurave është se 63 miliardë dollarë, që 133 miliardë dollarë janë krizë, ”thekson IATA.

Qysh në Janar, IATA raportoi për rezultate të suksesshme: në vitin 2019, trafiku global i pasagjerëve arriti në 4.6 miliardë njerëz. Kjo shifër është rritur në mënyrë të vazhdueshme për dhjetë vjet; vetëm gjatë pesë viteve të kaluara, është rritur një herë e gjysmë. Në parashikimet njëzet vjeçare, trafiku është duke u dyfishuar, domethënë, numri i pasagjerëve të linjës ajrore duhet ti numrit të popullsisë në  Tokë.

Ligji i industrisë së aviacionit është i thjeshtë: sa më shumë njerëz fluturojnë, aq më shumë të ardhura. Zhvillimi i internet shërbimeve për blerjen e biletave; prodhimi i avionëve më të lehtë dhe më të gjerë; prezantimi i modeleve të reja të biznesit (për shembull, linjat ajrore me rreze të gjatë); shfaqja e qendrave të aeroportit, zgjerimi i rrjetit të marshutave – e gjithë kjo e bën fluturimin me aeroplan një shërbim të përballueshëm. Pothuajse kushdo mund të fluturojë në pothuajse kudo në botë, duke gjetur një tarifë të përshtatshme.

Aviacioni formon shprehin e udhëtimeve – për një fundjavë në Romë ose për një pushim dimëror në Tajlandë, duke vizituar miqtë në Neë York ose në ekspozitën Leonardo da Vinci në Paris. Prandaj ndjenja e lirisë dhe të rejat, mundësia për të ikur nga rutinar nga moti keq, lajmet e këqija. Kush do të refuzojë një gjë të tillë?

Ana e pasme e qasjes – masiviteti. Statistikat nga Organizata Botërore e Turizmit (UNWTO) gjatë 40 viteve të fundit tregojnë një rritje të shpejtë të fluksit turistik ndërkombëtar. Në vitin 1980, numri i tyre nuk i kaloi 280 milion njerëz, dhe në vitin 2019 u afruan 1.5 miliardë (për herë të parë, fluksi turistik arriti në 1 miliardë njerëz në 2012).

Dhe nëse 40 vjet më parë gjysma e udhëtimeve bëhej me makinë, dhe pak më shumë se një e treta – me aeroplan, tani pasqyra është diametralisht e kundërt. Në vitin 2004, transporti ajror tejkaloi transportin rrugor dhe që nga atëherë pjesa e tyre vetëm është rritur. Tani më shumë se 60% e udhëtimeve turistike bëhen nga ajri.

Gjatë 20 viteve, numri i qyteteve të lidhura me komunikim ajror është dyfishuar – deri në 20 mijë njësi. Për më tepër, transporti në totalin e shpenzimeve të udhëtimit (sipas vlerësimeve të UNWTO, mesatarisht 1040 $ për person) nuk kalon 15%.

Është e rëndësishme t’i kushtohet vëmendje strukturës së turizmit ndërkombëtar, më saktë, se si ai është transformuar me kalimin e kohës. Historikisht, evropianët ishin më aktivët: në 1980 ata përbënin gati 65% të udhëtimeve nëpër botë (Amerika – 23%; Azia-Paqësori – 8%). Në vitin 2019, evropianët mbetën liderë, megjithëse me një pjesë më të vogël (51%). Por atëherë pati ndryshime: Azia-Paqësori – 25%, Amerika – 15%. Azi-Paqësori kapërceu Evropën në vitin 2015 për sa i përket kostove ndërkombëtare të turizmit: 38% kundrejt 35%. Me fjalë të tjera, turistët nga Azia, një pjesë e konsiderueshme e të cilave janë në Kinë, janë më tërheqës për sa i përket fitimeve.

Rritja e ekonomisë kineze, e ndjekur nga të ardhurat e popullsisë, është një mundësi e shumëpritur për industrinë e aviacionit. Transportuesit më të mëdhenj në botë rrotulluan rrugët nga Kina deri në qendrat më të mira turistike, duke siguruar mundësinë e arritjes dhe turizmit masiv, i cili vitet e fundit nuk mund të hedhet, fshihet. Linjat e butikëve të modës, turmat në muze, kafene dhe restorante të mbushura me kapacitete, pritjet me orë në aeroporte, dhe asnjë  vend bosh në aeroplanë të mëdhenj.

Distanca e ngushtuar

Sot, rekomandimi kryesor i OBSh: të mbash të paktën distancën nga njëri tjetri së paku një metër – është rrezja mbrojtëse nga përhapja e koronavirusit. Në fotografitë nga Italia, njerëzit qëndrojnë në radhë, duke ndjekur rreptësishtë rregullat e reja. Rendi prej disa personash shtrihet për dhjetë metra. Ka hyrë në përdorim një term i ri – distancimi shoqëror, ruajtja e distancës në vendet publike.

Aviacioni, përkundrazi, të mëson në ngushtim. Radhët në aeroport, distanca minimale midis vendeve. Në klasën ekonomike së avionëve të parë, hapi i ulëseve ishte 85-90 cm. Tani, në varësi të kohëzgjatjes së fluturimit, hapi minimal është nga 75 në 87 cm (ka disa shembuj nga 70-73 cm). Të jesh pranë një karrige bosh është një fat i papërshkrueshëm për të cilin ëndërrojnë të gjithë pasagjerët.

Politika tarifore e linjave ajrore gjithashtu privon njerëzit nga liria e manovrimit. Nëse doni një biletë të lirë, blini atë paraprakisht dhe pa mundësi ta ktheni atë.

Për shkak të koronavirusit, linja ajrore vazhdoi me një lehtësim të detyruar të politikës tarifore: pa gjobitje, ata janë të gatshëm të kthejnë biletat ose të rimbursojnë datat e udhëtimit. Por është e rëndësishme të lexoni tekstin në shtyp të vogël. Çdo transportues ka të drejtë të përcaktojë kufizimet e veta.

Para së gjithash, ato mund të lidhen me periudhën gjatë së cilës fillon  kthimi ose shkëmbimi. Shkëmbimi në disa kompani është i mundur deri në fund të dhjetorit 2020, në të tjera – deri në fund të majit. Pasiguria në rritje çdo ditë bën që njerëzit të refuzojnë të udhëtojnë, dhe kthimi i parave tashmë është më e vështirë.

Trafiku ajror mbuloi tërë globin, duke u bërë sistemi i tij qarkullues. Lëvizja e shpejtë në të gjithë vendet dhe kontinentet ka një anë: çdo infeksion mund të përhapet në të gjithë botën me shpejtësinë e një aeroplani. Dhe sa më e lartë është lëvizshmëria e popullatës, aq më katastrofike është shpërthimi ..

Për parashikimin e madh, “E ardhmja e industrisë së aviacionit në 2035”, IATA ka zgjedhur 13 nga 50 faktorë ndryshimet më të rëndësishme për industrinë. Lista, së bashku me terrorizmin dhe çmimin e naftës, përfshin sëmundje infektive dhe pandemi.

Rreziku i tyre rritet ndjeshëm në sfondin e faktit se deri në vitin 2035 pritet një valë e re e lëvizshmërisë, e shkaktuar nga rritja e klasës së mesme në rajonin Azi-Paqësorë dhe ritmi i urbanizmit, thekson IATA dhe shtron pyetje. A të rrezikojnë shpërthime virusale te njerëzve që duan të udhëtojnë? Çfarë humbjesh dhe ndryshimesh duhet të përgatisë industria? A mundet vetë industria t’i rezistojë epidemive duke zbatuar përparime mjekësore? Nuk ka përgjigje, dhe as fakti që ato do të shfaqen.

Ndërkohë, një industri që lë pas dore kufijtë dhe jep lirinë po përgatitet për humbje dhe falimentime. Covid-19 me siguri nuk do të shkatërrojë industrinë e aviacionit, por do të zvogëlojë seriozisht shkallën e mbushjes. Për ca kohë në aeroporte, aeroplanë dhe madje edhe në Paris do të jetë më pak i mbushur me njerëz. “Për dy orë e gjysmë ne kemi shëtitur nëpër Ermitazh. Pak njerëz, pa asnjë kinez. Unë jam e lumtur! ” – pranoi e njohura, duke qenë për disa ditë në Shën Petersburg. /Kosova.info/

 Ky shkrim është publikuar nga Carnegie institut                                      

Leave a Reply

Your email address will not be published.