Gjeopolitikë

Kina po e dëbon Rusinë nga Serbia: A e ka tradhtuar Beogradi – Moskën?

Serbia nuk i ka kthyer shpinën Rusisë – dhe nuk ka ndërmend ta bëjë këtë. Por thënia e preferuar e serbëve “150 milionë ne dhe rusët” nuk mund të derdhet në një traktor në vend të naftës.

Kështu shkruan e përditshmja ruse Vzglyad në një publikim të saj, ku autori Dmitriy Bavyrin thekson se në të njëjtën kohë, Rusia ka disa arsye për të qenë xheloze për marrëdhëniet e Serbisë me Kinën. Për shembull, presidenti serb u vaksinua me vaksinën kineze, dhe ushtria serbe u riorientua në kompleksin ushtarak-industrial kinez.

Në të njëjtën kohë, sondazhet tregojnë se serbët vlerësojnë ndihmën kineze më shumë se çdo tjetër. A janë të arsyeshme frika se Pekini po dëbon Moskën nga Ballkani dhe mendimi se serbët janë gati të ndërrojnë “mikun e tyre më të mirë”?

Bisedimet që Kina po përpiqet të dëbojë Rusinë nga Ballkani dhe të zërë vendin e saj kanë vazhduar për disa vite, por ditët e fundit ato janë bërë veçanërisht emocionuese. Ka dy arsye karakteristike për këtë dhe ato raportohen në mënyrë aktive nga media.

E para është që Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vucic, ishte vaksinuar kundër covid-19 me vaksinën kineze Sinofarm. Serbia është duke blerë në mënyrë aktive “Sputnik V” ruse, dhe Vuçiq personalisht ka marrë dërgesën e parë (dhe të shumëpritur) në aeroport. Sidoqoftë, ai vendosi të promovojë prodhuesin kinez.

E dyta është se në përvjetorin e bombardimeve të NATO-s mbi Jugosllavinë, ministri Kinez i Mbrojtjes Wei Fenghe vizitoi Beogradin dhe mbajti një fjalim në të cilin ai e quajti atë që ndodhi në 1999 një krim të pafalshëm – “Kina nuk do ta harrojë kurrë atë”. Për më tepër, nga toni i fjalimit, mund të konkludohet se Pekini është i gatshëm të mbrojë Beogradin nëse diçka ndodh – u dëgjua fjalë për fjalë: “Ne kurrë nuk do të lejojmë më diçka të tillë”.

Në këtë kontekst, vlen të përmendet se Vuçiç bërinjë rokadë në qeveri në fund të vitit të kaluar: tani ish-Ministri i Mbrojtjes Aleksandar Vulin është zhvendosur në karrigen e shefit të Ministrisë së Punëve të Brendshme, i zënë më parë nga Nebojsa Stefanovic , kreu aktual i Ministrisë së Mbiojtjes. Vulin është një socialist dhe një nga ministrat më pro-rusë në qeverinë serbe, ndërsa sipas gjuhëve të liga, Stefanovic është anëtar i partisë së presidentit , një mercenar i huaj (megjithëse nuk është caktuar nga Kina, por nga Evropa dhe Shtetet e Bashkuara )

Sidoqoftë, edhe nën Vulin, i cili ishte përgjegjës për riarmatosjen e ushtrisë serbe (Kroacia provokoi këtë garë rajonale me nxitjen e NATO-s), Beogradi filloi të blinte në mënyrë aktive armë kineze. Konkretisht, ai u bë blerësi i parë i dronëve luftarakë kinezë në Evropë dhe bleu sistemin e raketave anti-ajrore FK-3 – një analog i rusit S-300.

A rezulton se kanë të drejtë ata që besojnë se Beogradi na “tradhtoi”, duke u larguar nga Moska dhe duke iu drejtuar Pekinit, ku, sipas Ministrit Fenghe, atij me kënaqësi iu ofrua një “miqësi e veçantë dhe e përhershme? Jo, ata e kanë gabim. Më saktësisht, ata kanë të drejtë vetëm gjysmën e duhur.

Në vitet e fundit, Kina ka intensifikuar me forcë aktivitetin e saj të politikës së jashtme, e cila, përndryshe, lidhet drejtpërdrejt me përpjekjet e Perëndimit për të “frenuar” atë vend. Duke zgjeruar ndikimin e tij në të gjithë botën, Pekini po përpiqet të zërë të gjithë hapësirën që të tjerët nuk e kanë zënë ende, ndërsa i largon konkurrentët – disa (si Rusia) butësisht, të tjerët (si India dhe Shtetet e Bashkuara) shumë më ashpër, por në çdo rast mbi parimin që interesat kineze qëndrojnë mbi të gjitha, transmeton Kosova.info.

Në të njëjtën kohë, Serbia ka një pozicion të veçantë me Partinë Komuniste Kineze, sepse është e vendosur në Evropë, ku investitorët nga Republika Popullore e Kinës dhe thirrjet e partisë për miqësi trajtohen me kujdes, por në të njëjtën kohë ajo mbetet edhe e painkuadruar dhe nuk është anëtar i Aleancës Veri Atlantike.

Sidoqoftë, nuk duhet lënë anash rëndësinë e fjalimit të zjarrtë të Fenghe kundër NATO-s. Ky fjalim është nxitur nga fakti se gjatë bombardimeve të Beogradit, amerikanët aksidentalisht hodhën pesë bomba në territorin e ambasadës kineze. Katër prej tyre shpërthyen, duke vrarë tre gazetarë kinezë. Tani ndodhet një memorial i veçantë pranë ambasadës së Pekinit, pranë të cilit gjenerali kinez dënoi ashpër NATO-n. Serbët ishin të kënaqur që i dëgjuan të gjitha këto, por çështja nuk është se kinezët janë të gatshëm t’i mbrojnë ata nga amerikanët, por që kinezët synojnë të mbrojnë të tyren, për të cilin askush edhe ashtu nuk dyshon.

I gjithë ai zell i Lindjes në Ballkan është vërtet në kundërshtim me interesat ruse. Në të njëjtën kohë, ajo përshtatet në mënyrë të përsosur në metodën e politikës së jashtme të Aleksandar Vuçiq, të cilin simpatizantët e tij e quajnë “të ekuilibruar” dhe “multi-vektoral” ndërsa kundërshtarët e tij – “skizofrenik” dhe “prapavijë të shumëfishtë”, që do të thotë të përpiqesh të ulesh në disa karrige si evropiana, ruse, amerikane, kineze.

Por, pavarësisht se si e kemi menduar, Vuçiçin e justifikon një rrethanë e rëndësishme dhe objektive: Serbia është një vend shumë i varfër. I varfër, jo në kuptimin afrikan dhe jo në kuptimin ukrainas, ku krahas këtij definicioni menjëherë i shtohet këtij përkufizimi jofunksional, por në kuptimin sovjetik – “i varfër por i pastër”. Ajo nuk qëndron me një dorë të zgjatur për të lypur lëmoshë, por nuk ka para të tepërta – dhe nuk pritet t’i ketë.

Pse nuk pritet – është një pyetje e veçantë, por faktori më i dhimbshëm në këtë kuptim është demografia. Serbia është një nga vendet “më të vjetra” në botë – të rinjtë përdorin rastin e parë për të emigruar në Evropë, ndërsa të moshuarit mbeten në barrë dhe kujdesin e autoriteteve.

Përkundrazi, Kina ka aq shumë para sa duhet t’i investojë diku dhe qëllimi strategjik për t’u bërë një superfuqi globale dhe rritja e vëmendjes ndaj imazhit ndërkombëtar të Republikës Popullore e inkurajon atë që t’i shpenzojë ato para në mënyrë aktive.

Nuk ka të bëjë vetëm me investimet kineze në Serbi (dhe ka shumë prej tyre, dhe Pekini është i interesuar kryesisht për prodhimin real), por edhe për çështje që janë të ndjeshme për ne: konkurrenca në tregun e vaksinave dhe armëve.

Merrni për shembull ilaçet. Duke ndjerë se pandemia e korona virusit po kërcënon në mënyrë negative të ndikojë në imazhin e jashtëm, i cili është kaq i çmuar për kinezët, Pekini filloi të dërgojë ndihmë humanitare për të gjithë ata që janë të gatshëm ta pranojnë atë dhe në të njëjtën kohë përfaqësojnë interes për Kinën. Në Serbi, ata e pranuan atë ndihmë, sepse u duhej vërtet, duke mos harruar t’i falënderonin siç duhet (njerëzit atje janë të sjellshëm) dhe u ankuan për mungesën e ndihmës së njëjtë nga Evropa (por, e rëndësishmja, jo nga Rusia).

Si rezultat, një sondazh mbi “kush e ndihmon Serbinë më shumë”, i porositur nga Instituti për Çështjet Evropiane verën e kaluar, papritmas tregoi udhëheqjen e qartë kineze – 40% kundrejt 17% të votave për Bashkimin Evropian (i cili mbetet partneri kryesor tregtar) dhe 14, 65% për Rusinë.

Për të ilustruar më mirë politikën kineze në këtë fushë, mjafton të themi se ata janë gati të ndajnë vaksinën e tyre të dytë, Sinovak, plotësisht falas.

Një nga këto dërgesa bamirëse kohët e fundit shkuan në Gjeorgji, një tjetër vend kronikisht i varfër.

Historia është e ngjashme edhe me armët. Serbët do të ishin shumë të lumtur të armatoseshin me armë ruse – dhe në këtë çështje zhvilluan shumë negociata dhe konsulta dhe u përfunduan disa marrëveshje jashtëzakonisht të rëndësishme. Por armët tona janë më të shtrenjta se ato kineze, dhe tema kryesore gjatë shumicës së konsultimeve u shtrua çështja për zbritje – qeveria serbe është e detyruar të kursejë në gjithçka.

Kina, e cila po pushton tregje të reja dhe për atë qëllim po harxhon para në formën e zbritjeve dhe kredive, është shumë e përshtatshme, për më tepër, ajo është e gatshme t’i dorëzojë blerësit teknologjinë e prodhimit së bashku me armët (të cilat ata vetë shpesh i vidhnin, përfshirë nga ne). Kjo nuk do të thotë që Rusia punon pak për serbët – dhe ne u japim atyre zbritje dhe hua, të cilat serbët i vlerësojnë jashtëzakonisht shumë dhe për të cilat ata janë sinqerisht mirënjohës. Por mundësitë tona janë pakrahasimisht më pak se ato të Kinës dhe strategjia Sovjetike për të ushqyer të varfrit në të gjithë botën në kurriz të standardeve të popullsisë së saj ka rezultuar joefektive. Ndryshe nga strategjia moderne serbe.

Thjeshtë , Serbia nuk i ka kthyer shpinën Rusisë – dhe nuk ka ndërmend ta bëjë këtë. Por thënia e preferuar e serbëve “150 milionë rusë dhe ne” nuk mund të derdhet në traktor në vend të vajit. Politika “multi-vektoriale” e Beogradit (që do të thotë: sa më shumë “vektorë”, aq më mirë dhe vektori kinez doli të jetë më me kosto efektive) nuk shkaktohet nga ideologjia, por nga nevoja: politika e qeverisë serbe në këtë kuptim mund të krahasohet me vendore të viteve 1990, buxheti i së cilës e detyron atë të presë kuponët e zbritjes nga gazetat. Nëse ato gazeta do të ishin kineze – do t’i presin ato nga kina.

Nëse do të ishim gati të shpenzonim miliarda për të “betonuar” pozicionet tona në Ballkan dhe të mos lejonim që Kina të na “shtrydhë”, serbët do t’i pranonin me kënaqësi – në çdo formë. Por ne nuk dukemi të gatshëm për këtë. Sidoqoftë, kjo nuk na pengon të kultivojmë, nga arsye objektive xhelozi pansllaviste. E shqipëroi I.K